Verbinding ontwikkelen in organisaties
- Erwin Hollestelle
- 4 uur geleden
- 3 minuten om te lezen
Over hoofd, hart en handen in leiderschap en organisatieontwikkeling
Verbinding ontstaat niet vanzelf. Zij ontwikkelt zich in de manier waarop mensen met elkaar leren, betekenis geven en samenwerken. In mijn werk gebruik ik daarvoor vaak het beeld van hoofd, hart en handen. Die drie begrippen staan symbool voor verschillende dimensies die bij leiderschap en organisatieontwikkeling betrokken zijn.
Het hoofd vertegenwoordigt onze kennis en cognitie. Ik noem dat wel ons snapvermogen. Wat je met je hoofd begrijpt, kun je duiden. Op het niveau van de handen gaat het vervolgens over de toepassing van kennis en inzichten. Dat je tot uitvoering brengt wat je hebt geleerd.
Een dimensie die zich lastiger laat concretiseren is het hart. Iedereen kan zich vast voorstellen wat ermee bedoeld wordt, maar de termen die het begrip kunnen omschrijven zijn vaak abstract. Ik zal desondanks een poging wagen.
Werken en leren met het hart gaat over het in verbinding zijn met je gevoel. Het gaat over het vermogen gevoelens en emoties bij jezelf en daardoor ook bij anderen te herkennen.
Mensen die hun vermogen om te voelen sterk hebben ontwikkeld, kunnen zich doorgaans beter in anderen verplaatsen. Zij beschikken bovendien vaak over een scherp moreel kompas. Soms voelen zij aan wat een situatie van hen vraagt, nog voordat zij dat rationeel kunnen uitleggen.
Hoe dit mechanisme precies functioneert, blijft in zekere zin ongrijpbaar. We komen daarmee op het terrein van onze intuïtie. Iets waar vrijwel iedereen wel een bepaald idee bij heeft, maar wat zich lastig laat duiden.
Verbinding in organisaties
In mijn essay Stewardship in organisatieontwikkeling heb ik uitgewerkt hoe de ontwikkeling van bewustzijn ons helpt betekenis te geven aan wat we waarnemen. Dat is niet alleen een individueel, maar ook een sociaal proces. Door samen betekenis te geven aan wat we waarnemen, kunnen verbondenheid en verantwoordelijkheid ontstaan voor wat tijdelijk aan ons is toevertrouwd.
Hoe gezamenlijke betekenisgeving de verbinding tussen mensen kan versterken, heb ik tijdens de begeleiding van team- en managementsessies vaak in de praktijk ervaren. Doorbraken ontstonden regelmatig wanneer de ratio naar de achtergrond verschoof en er meer ruimte kwam voor gevoelens, emoties en beleving.
Waarom gebeurt dat? Ik denk omdat mensen pas dan ervaren dat wat besproken wordt er werkelijk toe doet. Met het hoofd kun je veel uitleggen, maar verbinding verdiept zich wanneer ook gevoelens, onzekerheden en intuïties ruimte krijgen.
Dat vraagt om het tijdelijk loslaten van wat ons zo vertrouwd is: onze ideeën en gedachten. Die geven houvast, maar voeden ook opvattingen, aannames en vooronderstellingen. Om werkelijk naar elkaar te luisteren, dient de aandacht verlegd te worden van wat weet ik? naar wat ervaar jij? Ik zeg bewust: ervaar.
Ik meen dat dit raakt aan wat met de Zuid-Afrikaanse begroeting Sawubona wordt beoogd: “Ik zie jou”. Pas als mensen zich werkelijk gezien voelen, kan op een dieper niveau verbinding ontstaan.
Verwondering als bron van verbinding
Elders schreef ik al eens over mijn bewondering voor wijlen Paul de Blot. In zijn boekje Ik heb plezier spreekt hij over de kunst van het verwonderen. Ik denk dat ik inmiddels begrijp waarom hij dit vermogen zo koesterde.
Wie zich verwondert, stelt zijn oordeel uit en blijft nieuwsgierig naar wat zich aandient. Dat geldt voor wat je zelf ervaart, maar ook voor wat een ander ziet, voelt of je probeert te vertellen. Verwondering opent zo een mogelijkheid om inzichten op te doen die anders misschien buiten beeld zouden blijven.
Ook onze taal kent treffende woorden voor dit soort ervaringen. We spreken over een ingeving, over iets wat ons invalt of toevalt. Het zijn woorden die suggereren dat niet ieder inzicht het resultaat is van doelbewust redeneren. Sommige inzichten lijken zich juist aan te dienen op het moment dat we er niet bewust mee bezig zijn.
Verwondering voorkomt dat gesprekken zich te snel vernauwen tot wat wij al denken te weten. Verbinding groeit wanneer mensen niet alleen aandacht hebben voor wat zij weten, maar ook voor wat zij voelen, intuïtief ervaren en soms nog niet volledig onder woorden kunnen brengen.
Verbinding en organisatieontwikkeling
Waarom is dit alles belangrijk? Omdat wat ik in deze tekst beschrijf raakt aan de vaak onderschatte menselijke kant van leiderschap en organisatieontwikkeling. In organisaties is dat geen bijzaak. Het is een belangrijke voorwaarde voor ontwikkeling.
Zonder verbinding blijft ontwikkeling gemakkelijk iets van het hoofd. Wanneer mensen zich verbonden weten met elkaar én met de opgave waarvoor zij staan, komt de energie vrij waaruit draagvlak, betrokkenheid en eigenaarschap kunnen groeien.