Begeleide intervisie voor leidinggevenden en professionals

'Is het eenzaam aan de top? Dan doe je ergens wat fout.’

Het is de tekst van een abri die ik ooit in een bushokje zag. Op de een of andere manier is die zin mij bijgebleven. Dat zegt waarschijnlijk iets over hoe ik zelf naar leiderschap kijk, maar ook over wat ik in mijn praktijk voor leiderschapsontwikkeling zie gebeuren.

Op een leidinggevende positie word je doorgaans maar beperkt voorbereid. Veel leidinggevenden komen er gewoon in terecht. Iemand ziet jouw potentieel, er ontstaat een vacature en het een en ander komt toevallig samen. Voor je het weet geef je leiding aan een team, afdeling of organisatieonderdeel.

Eenmaal begonnen, komt er van alles op je af waarvan je je vooraf nauwelijks een voorstelling kon maken. Lastige gesprekken. Botsende belangen. Gedoe in een team. Twijfel over een besluit. Vaak zijn het vraagstukken waarop geen eenduidig antwoord bestaat.

Niet zelden gaan leidinggevenden dan op zoek naar mensen met wie ze kunnen sparren. Een mentor. Een collega. Iemand die vergelijkbare situaties kent.

‘Wat vind jij hiervan?’

‘Hoe zou jij dit aanpakken?’

‘Zie ik iets over het hoofd?’

Juist leren aan de hand van echte situaties uit de eigen praktijk vind ik bijzonder waardevol. In een professionele setting kan dat via individuele coaching. Ook werken in groepsverband kan veel waarde hebben. Begeleide intervisie is dan een krachtig instrument.

Wat is intervisie?

Intervisie is een vorm van professionele ontwikkeling waarbij leidinggevenden of andere professionals actuele vraagstukken uit hun eigen praktijk samen onderzoeken.

De werkwijze volgt een vaste structuur. Eén deelnemer brengt een concrete situatie in. De anderen stellen vragen, delen waarnemingen en helpen om het vraagstuk vanuit verschillende kanten te bekijken.

De praktijk vormt het vertrekpunt. Deelnemers brengen ieder hun eigen kennis en ervaring mee en benutten die om samen verder te komen. Dat maakt intervisie juist voor ervaren leidinggevenden en professionals interessant.

Wat maakt intervisie waardevol?

Voor intervisie bestaan verschillende modellen en werkvormen. Een gekozen werkwijze wordt stap voor stap gevolgd. Dat geeft structuur, houvast en herkenbaarheid.

De kracht van intervisie zit in het gezamenlijk onderzoeken. Deelnemers stellen vragen, luisteren, toetsen wat zij denken te zien en voegen perspectieven toe die voor de inbrenger zelf nog buiten beeld waren. Zo worden regelmatig blinde vlekken ingekleurd.

Belangrijk daarbij is de kunst van het vragen stellen. We proberen vooronderstellingen zoveel mogelijk te vermijden en stellen oordelen uit. Dat vraagt aandacht en discipline. In de praktijk blijkt hoe snel we een situatie benaderen vanuit wat we al denken te weten.

Door zorgvuldig te bevragen en langer bij een situatie stil te staan, ontstaan nieuwe zienswijzen. Verbanden worden zichtbaar en daarmee komen ook andere mogelijkheden in beeld. Vaak wordt tijdens de intervisie al duidelijk wat dit voor de ingebrachte casus kan betekenen.

Ook de casuïstiek van anderen is voor deelnemers vaak interessant. Zij herkennen situaties, zien hoe anderen ermee omgaan en oefenen telkens opnieuw in kijken, luisteren en vragen stellen.

Wat bepaalt de kwaliteit van begeleide intervisie?

Drie zaken zijn in het bijzonder van belang voor de kwaliteit van intervisie:

• de casus die wordt ingebracht,

• de manier waarop deelnemers met elkaar werken en

• de kwaliteit van de begeleiding.

  
  

Een goede casus gaat over een situatie waar de inbrenger daadwerkelijk mee worstelt en graag verder in wil komen. Vaak spelen meerdere perspectieven, belangen of mogelijke handelingsrichtingen tegelijk. Juist dat maakt een situatie geschikt om samen te onderzoeken.

De voorbereiding begint daarom al vóór de bijeenkomst. Deelnemers kiezen een actuele casus, staan stil bij hun eigen handelen tot nu toe en formuleren welke vraag zij aan de groep willen voorleggen. Dat helpt om tijdens de bijeenkomst sneller tot de kern te komen.

Ook de interactie tussen deelnemers draagt sterk bij aan de kwaliteit. Aandacht, nieuwsgierigheid en de bereidheid om werkelijk mee te onderzoeken zijn belangrijk. Naarmate mensen langer met elkaar werken, groeit doorgaans ook het onderlinge vertrouwen. Bij een in-company traject kan dat bovendien buiten de intervisiebijeenkomsten waardevol blijken.

Het derde aspect is de kwaliteit van de intervisor. Goede begeleiding vraagt zowel ervaring met leidinggeven en organiseren als sterke procesvaardigheden. Die combinatie helpt om te zien wat er in een groep gebeurt, te herkennen waar verdieping mogelijk is en in te schatten wanneer het zinvol is om langer bij een vraag of waarneming stil te staan. Voor deelnemers ontstaat daardoor meer ruimte om een vraagstuk zorgvuldig te onderzoeken en perspectieven te ontdekken die anders mogelijk buiten beeld waren gebleven.

Hoe ziet een intervisietraject eruit?

Intervisie krijgt meer betekenis wanneer een groep gedurende langere tijd met elkaar werkt. Een vast ritme helpt deelnemers om vertrouwd te raken met de werkwijze en geeft ruimte om ook het onderlinge vertrouwen te laten groeien.

Voor een traject werk ik zelf doorgaans met vijf tot zeven bijeenkomsten van ongeveer tweeënhalf uur. Een groep van vier tot zes deelnemers werkt meestal prettig. Er zijn dan voldoende verschillende perspectieven aanwezig, terwijl er ook genoeg ruimte blijft om een casus zorgvuldig te onderzoeken.

Ook de samenstelling van de groep verdient aandacht. Het helpt wanneer deelnemers zich goed kunnen verplaatsen in elkaars positie en voldoende inzicht hebben in de vraagstukken die worden besproken. Gelijkwaardigheid is daarbij belangrijk. Daarom werk ik bij voorkeur met groepen waarin geen directe hiërarchische verhoudingen bestaan.

Vertrouwelijkheid en continuïteit vormen de basis waarop een intervisiegroep zich kan ontwikkelen. Wanneer deelnemers erop kunnen rekenen dat wat besproken wordt binnen de groep blijft, ontstaat ruimte om vrijuit te spreken. Door gedurende het traject in dezelfde samenstelling te werken, raken deelnemers bovendien steeds meer op elkaar ingespeeld. Ze leren elkaars manier van kijken kennen en kunnen makkelijker voortbouwen op wat eerder is onderzocht.

Intervisie als vorm van leiderschaps- en organisatieontwikkeling

De waarde van intervisie blijft niet beperkt tot de casus die tijdens een bijeenkomst wordt besproken. De manier van kijken en vragen stellen nemen deelnemers mee terug naar hun dagelijkse werk.

Daarmee past intervisie goed binnen bredere leiderschapsontwikkeling. Bij in-company intervisie kan daarnaast iets ontstaan wat breder doorwerkt. Deelnemers leren elkaar goed kennen en ontwikkelen meer begrip voor elkaars positie. In de praktijk blijkt dat zij elkaar hierdoor ook buiten de intervisiebijeenkomsten makkelijker weten te vinden. Daarmee raakt de ontwikkeling van individuele leidinggevenden ook aan organisatieontwikkeling.

Ik zet begeleide intervisie daarom graag in als zelfstandig traject of als onderdeel van een bredere ontwikkeling van leidinggevenden, professionals of de organisatie.

Intervisie binnen jouw organisatie?

Overweeg je intervisie voor leidinggevenden of professionals binnen jouw organisatie? Dan kijk ik graag met je mee naar de ontwikkelvraag, de samenstelling van de groep en een passende opzet.

Een eerste gesprek kan ook bedoeld zijn om te onderzoeken of begeleide intervisie in jullie situatie een geschikte vorm is.

Wil je daar eens over van gedachten wisselen? Neem gerust contact met mij op.